De OR in tijden van (corona)crisis

23 maart 2020
Arbeidsrecht | OR & Thuiswerken | Positie OR
Positie ondernemingsraad corona crisis

Snel veranderende wereld

Nog niet eerder veranderde de wereld om mij heen zo snel. Nog niet eerder volgden ontwikkelingen elkaar zo snel op als nu. Een groot deel van de Nederlanders werkt gedwongen thuis, of wordt anderszins geconfronteerd met de gevolgen van de coronacrisis. Die crisis raakt ook ondernemingen hard. Scholen, onderwijsinstellingen en horeca-ondernemingen hebben hun deuren moeten sluiten. Andere bedrijven doen dat omdat er simpelweg geen werk meer is. Beslissingen over sluiting en thuiswerken worden vaak, al dan niet gedwongen, binnen uren genomen. Over de rol die de OR in dat proces hoort te spelen wordt niet (altijd) nagedacht.

Geen uitzonderingsbepaling

De Wet op de Ondernemingsraden kent geen uitzonderingsbepaling. Bij het nemen van crisismaatregelen, of noodbesluiten, blijven de rechten van een OR ‘gewoon’ van toepassing. Dat betekent niet dat de vraag welke rol de OR behoort te spelen een makkelijke is. Er circuleren nieuwsberichten waarin te lezen valt dat het sluiten van de onderneming adviesplichtig is, of het thuiswerken instemmingsplichtig. Helaas is het niet zo eenvoudig. Ten eerste omdat alleen besluiten van de ondernemer advies-, of instemmingsplichtig zijn; ten tweede omdat tijdelijke maatregelen lang niet altijd onder het advies-, of het instemmingsplichtig vallen; en ten derde omdat OR voor een duivelsdilemma wordt geplaatst; hoe formeel ben je als ieder uur telt.  

Pragmatische aanpak 

Het beste advies aan de OR luidt op dit moment: ga pragmatisch met de situatie om, neem initiatief en communiceer duidelijk wat je van de bestuurder verwacht en waar hij rekening mee dient te houden. Dit advies laat natuurlijk onverlet dat een OR behoefte heeft aan handvaten.

Adviesplichtig of niet?

Hieronder probeer ik er een aantal te geven voor twee situaties waar de OR nu voor kan staan:

Het besluit om de activiteiten van de onderneming voor een nader te bepalen periode te staken

Artikel 25 lid 1 WOR is helder. Het voorgenomen besluit tot het staken van de activiteiten, of het belangrijk inkrimpen van de werkzaamheden is adviesplichtig.

Het feit dat een besluit slechts geldt voor een beperkte periode (tijdelijk is) kan leiden tot de conclusie dat het besluit niet adviesplichtig is. Het besluit is dan niet belangrijk genoeg om onder het adviesrecht te vallen. Een besluit dat de onderneming in zijn kern raakt, gevolgen heeft voor alle medewerkers en bovendien geldt voor een niet te voorspellen tijdelijke periode, is naar mijn oordeel zonder meer belangrijk. En dus adviesplichtig.

Besluit van de eigen ondernemer

Adviesplichtig zijn echter alleen besluit van de eigen ondernemer. Als de overheid besluit dat een onderwijsinstelling geen les meer mag geven en om die reden haar activiteiten moet staken, is dat geen besluit van de ondernemer. Als KLM door van overheidswege opgelegde beperkingen een groot deel van haar vluchten niet meer mag verzorgen en om die reden haar werkzaamheden ziet inkrimpen, is dat geen besluit de ondernemer (de afwegingen die zijn in dat kader zelf maakt overigens wel). Maar als de Bijenkorf besluit om haar winkels te sluiten omdat haar klanten wegblijven, dan is dat beslist iets anders, en is het besluit om de winkels te sluiten dus adviesplichtig.

Het besluit tot inkrimping van de werkzaamheden van de onderneming kan er toe leiden dat de medewerkers die belast zijn met de resterende activiteiten in een ander rooster moeten gaan werken. Een wijziging van de arbeids- en rusttijden van een groep in de onderneming werkzame personen is instemmingsplichtig. Als daar sprake van is, dan is overigens niet de inkrimping van de werkzaamheden instemmingsplichtig, maar de gevolgen die dit heeft voor het rooster van de medewerkers.

Het besluit om medewerkers op te dragen om van uit huis te werken

Het besluit om de werknemers op te dragen om van uit huis te werken, valt op het eerste gezicht te kwalificeren als een besluit tot wijziging van de werkzaamheden van de onderneming. Een dergelijk besluit zou dus adviesplichtig zijn. Echter, het besluit om de werknemers te vragen om hun gebruikelijke werkzaamheden vanuit huis te verrichten, leidt niet noodzakelijk tot een wijziging van de werkzaamheden van de onderneming. De onderneming zelf blijft waarschijnlijk precies dezelfde werkzaamheden doen, ook al werken de medewerkers van uit huis. Om te kunnen spreken van een besluit tot wijziging van de werkzaamheden van de onderneming zelf, is dus meer nodig. Of van dat meer sprake is, zal van de omstandigheden van het geval afhangen.

Niet instemmingsplichtig

Het besluit om medewerkers op te dragen om van uit huis te werken, is als zodanig ook niet instemmingsplichtig. In navolging van de wetgever is de Hoge Raad helder, artikel 27 lid 1 kent een limitatieve opsomming van instemmingsplichtige aangelegenheden. Thuiswerken staat niet in de opsomming en het besluit om de medewerkers thuis te laten werken is dus ook niet instemmingsplichtig.

Het besluit om de medewerkers van de ene op de andere dag vanuit huis te laten werken, roept wel allerlei arbo-technische vragen op, daarmee is het echter nog geen regeling op het gebied van de arbo-omstandigheden. Ook hier is de Hoge Raad helder, wil een besluit aldus kwalificeren, dan moet het doel van het besluit ook zijn om een regeling te treffen op het gebied van het arbeidsomstandighedenbeleid. Het besluit om de medewerkers noodgedwongen de opdracht te geven om hun werkzaamheden vanuit huis te verrichten, heeft niet zonder meer dat doel.

Controle op aanwezigheid, gedrag of prestatie

Thuiswerken vereist ook de daarvoor nodige inrichting van systemen. Als die nieuwe inrichting leidt tot de introductie van voorzieningen die geschikt zijn voor waarneming van of controle op aanwezigheid, gedrag of prestatie van de medewerkers, dan is het besluit tot het treffen van een dergelijke voorziening wel instemmingsplichtig. Ook hier geldt echter dat daarmee niet het thuiswerken instemmingsplichtig wordt, maar het besluit tot vaststelling van de regeling die geschikt is om de medewerkers te controleren.

Tot zover. Een volgende keer zal ik schrijven over de mogelijkheden die de OR ten dienst staan als hij wordt gepasseerd. Voor nu sterkte en “be careful out there”.

gerelateerde artikelen

Thuiswerken, gemakkelijker gezegd dan gedaan

Wij worden in deze tijd voortdurend benaderd door ondernemingsraden met allerlei vragen rondom de corona crisis. Medewerkers zitten in grote onzekerheid en wenden zich tot de OR om hulp. Het is crisis en er ligt een belangrijke taak voor de OR. Maar de OR heeft niet...

Lees meer

Wij beantwoorden graag uw vragen omtrent corona en de ondernemingsraad

Ons corona team

Derk Domela

Derk Domela

06 51 153 571

Peter Lelijveld

Peter Lelijveld

06 53 705 207

Rick de Jong

Rick de Jong

06 51 034 107

Share This